|
|
|
|
|
 |
Kireç
Nedir
Kireçtaşının yakılmasından elde edilen beyaz bir madde.
Kireçtaşı (CaCO3 )tabiatte bulunan en önemli kalsiyum
bileşiğidir. Kireçtaşının yakılmasından elde edilen ilk
madde, sönmemiş kireç tir. Bu madde, pratikte
kullanılan, sönmemiş kireç`in su ile temasından elde
edilen ve beyaz bir kaymak görünümün de olan sönmüş
kireç tir.Sönmüş kireç, kumla karıştırılarak kireç harcı
yapıldığı gibi su ile karıştırılması ile badana kireci
olarak da kullanılır. |
|
|
 |
|
|
 |
Kireç taşı türleri
Kireçtaşları, tabii kireçtaşı ve dolomitik kireç taşı olmak
üzere iki çeşittir.
Tabii kireç taşı
Tabii kireç taşı, bileşiminde kütlece en az %90 oranında kalker
(kalsiyum karbonat, CaCO3) bulunduran tortul bir kayaçtır.
Dolomatik Kireç Taşı
Dolomatik kireç taşı, bileşiminde kalsiyum karbonat (CaCO3)
yanında kütlece %10-%35 oranında magnezyum karbonat (MgCO3)
bulunduran tortul bir kayaçtır.
Birinci gruptan elde edilen kireç beyaz renklidir. ikinci
gruptan elde edilen ise esmerdir ve dayanımı nispeten daha
yüsektir.
Kireci, içerisindeki kil miktarına bağlı olarak, yalnız havada
katılaşma gösteren hava kireci (yağlı kireç), hem havada hem de
suda katılaşma gösteren su kireci (hidrolik kireç) olmak üzere
iki gruba ayırmak mümkündür.
Hava kireci (yağlı kireç)
Kirecin üretiminde iki aşama vardır. Kireçtaşının pişirilmesi ve
söndürme işlemidir
Pişirilme işlemi (kalsinasyon)
CaCO3 CaO + CO2
Bu reaksiyon sonucunda meydana gelen CaO söndürülmemiş kalsiyum
(kalker) kirecidir. CaO, parçalar haline getirilmiş tabi kireç
taşının özel fırınlarda 900 – 1000 °C sıcaklıkta kızdırılması
suretiyle elde edilen ve su ile muamele edilmesi sonucu ısı
açığa çıkararak söndürülmüş kalker kireci (kalsiyum hidroksit,
Ca(OH)2 haline gelebilen bağlayıcı bir malzemedir. Özgül
ağırlığı 3,0-3,4 gr/cm³ olan CaO beyaz, amorf bir katıdır. 2580
°C’a doğru erir, elektrik fırınında uçucu duruma gelir. Isıyla
bozulmaz . . .
100 gr kalkerden teorik olarak 56 gr kireç (CaO) elde edilir.
Fakat pratikte verim %54 ü geçmez. Kalkerden başka, CaCO3 ve
MgCO3′u aynı zamanda bulunduran dolomit taşlarının da yüksek
derecede pişirilmesi ile kireç elde edilir. Bu haldeki kireç CaO
ve MgO’den oluşmaktadır. Bu durumda pişirilme işlemi aşağıdaki
şekilde olmaktadır.
x CaCO3 + y MgCO3 x CaO + y MgO + (x + y) CO2
Bu reaksiyon sonunda meydana gelen, x CaO + y MgO ‘söndürülmemiş
dolomit kireci’dir. CaO + MgO, parçalar haline getirilmiş
dolomit kireç taşının özel fırınlarda 900-1000 °C sıcaklıkta
kızdırılması suretiyle elde edilen ve su ile muamele edilmesi
sonucu ısı açığa çıkararak söndürülmüş dolomit kireci (kalsiyum
hidroksit+magnezyum hidroksit, Ca(OH)2 + Mg(OH)2) haline
gelebilen bağlayıcı bir malzemedir.
Söndürülmemiş kalker kirecinin öğütülerek belirli inceliğe
getirilmesi ile söndürülmemiş toz kalsiyum (kalker) kireci,
söndürülmemiş dolomit kirecinin öğütülerek belirli inceliğe
getirilmesi ile de söndürülmemiş toz dolomit kireci elde edilir.
Söndürme işlemi
Kireç, proses gereği söndürülmeyerek CaO halinde
kullanıldığı gibi söndürülerek Ca(OH)2 formunda da kullanılır.
Kirecin söndürülmesi bir hidratasyon olayıdır. Sönmemiş kirecin
üzerine az miktarda su dökülünce bir süre sonra kireç parçası
kabarır ve yavaş yavaş çatlayarak dağılır, aynı zamanda sıcaklık
artışı ve buharlaşma görülür.
CaO + H2O Ca(OH)2 + Isı
x CaO + y MgO + (x +y) H2O x Ca(OH)2 + y Mg(OH)2 + y Mg(OH)2 +
Isı
Bu reaksiyonun gerçekleşebilmesi için kirecin ağırlığının
yaklaşık 2/3′ü kadar suya ihtiyaç vardır. Buharlaşma sonucu
kirecin ağırlığının yaklaşık 1/3’ü kadar su kalır. Reaksiyon
sonunda elde edilen Ca(OH)2 sönmüş kireçtir.
Kirecin söndürülmesi sırasında şu husulara dikkat edilmelidir
Kirecin söndürülmesi sırasında %100 oranında bir hacim artışı
meydana gelir. Kirecin sönerken kabarıp çatlamasının nedeni de
budur. Bu nedenle söndürme işlemine önem verilmesi gerekir.
Tamamen söndürülmeden yapıda kullanılan kireç, söndürülmesi
sırasında yapacağı reaksiyonu kullanıldığı yerde yaparak, hacim
artmasına ve yapıda bazı hasarların oluşmasına neden olur. Bunun
olmaması için, kireç taşları en az 15 gün, şantiyede açılan
kireç havuzlarında, su ile temas halinde bulundurulmalıdır.
Söndürme işlemi sırasında sıcaklık 300-400 °C’a kadar çıkabilir.
Bu nedenle olayın aksi yönde gelişmesi, yani sönmüş kirecin
tekrar su kaybederek CaO haline dönüşmesi mümkündür. Bu nedenle
su miktarını iyi ayarlamak suretiyle, Sıcaklığın 100 °C
civarında tutulması sağlanmalıdır. Bunun için de, söndürme
işlemi sırasında dökülen suyu yavaş yavaş vermek, bir müddet
soğuyup kabarmasını bekledikten sonra, tekrar su vermek
suretiyle söndürme işlemine devam edilmelidir.
Söndürme işlemi teknelerde, kireç kuyularında veya fabrikalarda
su püskürtülerek yapılır. ilkel bir yöntem olan kireç
kuyularında kireç fazla su ile söndürüldüğünden ürün Ca(OH)2 + n
H2O şeklindedir ve yağlı kireç olrak adlandırılır. Fabrikalarda
ise sönmüş kireç sadece Ca(OH)2′dir. ince toz halinde olup,
çimento gibi torbalar içinde satılır. Buna hidrate kireç de
denir. Bu tozun özgül ağırlığı 2,20-2,45 g/cm³ arasındadır.
Birim ağırlığı ise 0,60-0,75 g/cm³ arasındadır
|
|
|
|
